Er ligt een eiland in het Markermeer dat nog geen tien jaar geleden helemaal niet bestond. Marker Wadden is opgespoten uit slib dat decennialang de bodem van het meer vertroebelde, en groeit intussen uit tot een van de rijkste vogelgebieden van Nederland. Dit voorjaar gebeurde er iets bijzonders: voor het eerst vonden boswachters er broedende lepelaars. Voor een gebied dat pas in 2016 uit het water werd opgebouwd, is dat een teken dat het echt werkt.
Van baggerprobleem tot broedgebied
Het Markermeer had een probleem. Slib bleef in het water hangen, het zicht werd steeds slechter en de bodem verarmde. Natuurmonumenten bedacht een ongewone oplossing: van dat slib zelf nieuwe eilanden maken. Sinds 2016 is er zo een archipel ontstaan van zandplaten, moeras, rietvelden en duintjes, midden in het meer. Wat begon als een opruimactie, is uitgegroeid tot een broedplaats voor bijna tweehonderd vogelsoorten.
Dat de lepelaar er nu ook nestelt, is precies waarom het project ooit is opgezet. De vogel broedt het liefst op ondiepe, moeilijk bereikbare plekken zonder verstoring, en dat is exact wat er de afgelopen jaren op de Marker Wadden is ontstaan. Ook kluten en visdieven broeden er inmiddels in groten getale, en met wat geluk spot je vanaf de uitkijktoren zelfs een zeearend.
Hoe je er komt
Marker Wadden is geen eiland waar je zomaar naartoe wandelt. De boot vertrekt vanuit de Bataviahaven in Lelystad en vaart in het hoogseizoen twee keer per dag: om 10.00 uur en om 13.00 uur, met terugvaart om respectievelijk 14.00 en 17.00 uur. Reken op ongeveer veertig minuten varen. Wie liever zelf het water op gaat, kan er ook met een eigen boot of kano heen, al blijft de veerboot voor de meeste bezoekers de makkelijkste optie.
De wandelroutes op het hoofdeiland
Op het hoofdeiland liggen inmiddels twaalf kilometer aan paden, deels schelppad door het duingebied, deels vlonderpad over de plas-drasvelden. Er zijn twee vaste routes: een korte van 2,5 kilometer voor wie weinig tijd heeft tussen twee boten in, en een langere van zes kilometer die je langs alle uithoeken van het eiland voert. Daarnaast is er de Vogelvluchtroute, ruim drie kilometer, speciaal ingericht om je zo dicht mogelijk bij de slibvelden te brengen waar de vogels foerageren.
Onderweg kom je langs drie vogelkijkhutten en de Steltloper, een twaalf meter hoge uitkijktoren met uitzicht over het hele gebied. Neem een verrekijker mee, want de mooiste momenten spelen zich vaak net iets te ver weg af om met het blote oog goed te zien. Wie na deze tocht meer wil zien van bijzondere waterlandschappen, vindt dat ook terug in het nieuwe nationale park aan de kust, waar duin en zee elkaar op vergelijkbare wijze afwisselen.
Waarom dit meer is dan een dagje uit
Wat Marker Wadden onderscheidt van een gemiddeld natuurgebied, is dat je hier ziet hoe natuur letterlijk wordt opgebouwd. Het project groeit nog steeds: eilanden verschuiven, rietvelden breiden uit en soorten die er eerst niet voorkwamen, vestigen zich alsnog. Wetenschappers van onder meer Wageningen University volgen die ontwikkeling op de voet, omdat het aantoont dat je met opgespoten slib actief nieuwe leefgebieden kunt maken in plaats van alleen bestaande natuur te beschermen. Natuurmonumenten noemt het inmiddels een van de grootste natuurherstelprojecten van West-Europa.
Voor wie normaal kiest tussen een strandvakantie of een stedentrip, is dit een derde optie die weinig mensen kennen. Het is geen plek voor een uitgebreide dagvullende trip zoals je die zou plannen richting de Veluwe, maar wel een halve dag die compleet anders aanvoelt dan een gewoon natuurgebied. Wie op zoek is naar dat soort onverwachte uitstapjes dicht bij huis, heeft misschien ook iets aan het idee van een micro-avontuur binnen Nederland, of aan de tips over wildzwemmen op officiële locaties in Europa, al is zwemmen op de Marker Wadden zelf overigens niet toegestaan vanwege de kwetsbare oevers.
Wanneer je het beste kunt gaan
De boot vaart van eind maart tot begin november, dus dit seizoen kan nog tot november. Kom je in het broedseizoen, van april tot juli, dan zie je de meeste bedrijvigheid rond de kolonies, maar dan gelden ook striktere looproutes om de vogels niet te verstoren. Ga je nu, in augustus, dan is het rustiger op de nesten maar juist een goed moment om jonge vogels te zien die net zijn uitgevlogen. Neem stevige schoenen mee, het vlonderpad is prima begaanbaar maar de schelppaden kunnen na regen glad zijn, en er is op het eiland zelf geen horeca, dus proviand meenemen is verstandig.
Dit is waarom het de moeite waard blijft
Marker Wadden verandert nog elk jaar. Wat je nu ziet als je er een dag doorbrengt, is over vijf jaar alweer anders, met meer riet, meer broedparen en misschien weer een nieuwe soort die zich er voor het eerst vestigt. Dat maakt het een van de weinige plekken in Nederland waar je een natuurgebied echt ziet groeien in plaats van alleen ziet bestaan.